แนวความคิดและที่มาผ้าทอ
2.1 ลวดลาย
- ลายดอกไม้ เช่น ลายดอกจันทร์แปดกลีบ ดอกแก้ว ดอกมะเฟือง ดอกกุหลาบ ดอกหมาก ดอกเปา (เต็งรัง) ผักกูด และข้าลีบ มุก บัวลอย มะหวาย พิกุล ฯลฯ
- ลายของใช้ เช่น ลายโดม ผาสทา (ปราสาท)
- ลายสัตว์ เช่น ลายนก นกกินน้ำต้น (คณโฑ) พญานาค นาคชน นาคหวัน (กระหวัด) ช้าง ช้างต่างม้า ม้าต่างหงส์ กระต่าย ฯลฯ
- เรขาคณิต เช่น ลายเส้นตรง ลายสี่เหลี่ยม สี่เหลี่ยมผืนผ้า สี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ขอน้อย ขอหลาวง ขอเหลียว ฯลฯ
- ลายอื่น ๆ เช่น ลายกาบ กาบหลวง กาบซ้อน เขี้ยวหมา (ลายยอด) รวมทั้งลายลื้อชนิดต่างๆ
2.2 สีที่เป็นเอกลักษณ์ของบ้านฝายมูล
เป็นซิ่นที่มีลายขวางสลับริ้วสีพื้นไม่เกิน 3-4 สี สีที่ใช้ เช่น สีดำ สีแดง สีน้ำเงิน หรือ สีฟ้า และสีม่วง มีลักษณะที่เด่นคือ มีป้าน การจัดช่องขนาดของลายไม่เท่ากัน ตีนซิ่นจะต้องมีสีแดงและป้านใหญ่ที่ต่อจากตีนซิ่นขึ้นไปจะใช้สีน้ำเงินเข้มหรือสีม่วง
2.3 วัฒนธรรมการใช้ซิ่นม่าน
ซิ่นมากนิยมใช้้ในเทศกาล งานบุญ งานมงคลต่างๆ (ซิ่นม่านทอด้วยฝ้ายและใหมยกดอกด้วยดิ้นเงิน ต่อเอวด้วยผ้าฝ้ายสีแดง ส่วนตีนแบ่งเป็น 2 ส่วนน ทั้งเล็บและป้านครบถ้วน)
2.4 วัฒนธรรมการใช้สะไบผ้าทอบ้านฝายมูล
สะไบผ้าทอบ้านฝายมูล นิยมใช้เมื่อมีการฟ้อนรำ ในพิธีการต่างๆ
2.5 วัฒนธรรมการใช้ผ้าโพกศรีษะ
นิยมใช้ผ้าโพกศรีษะเมื่อมีกิจกรรมประเพณี เช่น เข้าร่วมขบวนแห่ งานชนเผ่าต่างๆ เป็นต้น
2.6 สีและลายของถุงผ้าทอและย่าม
ถุงผ้าทอ ใช้ในหลายกรณี อาทิ เช่น ใส่สิ่งของในการเดินทางไปซื้อของ เป็นต้น บางทีเรียกว่า ถุงย่าม ใช้ในการใส่สิ่งของใช้ในชีวิตประจำวัน ที่ใช้บ่อยมากคือ ใส่ห่อข้าวไปทำนาทำสวน ถุงย่ามนี้จะมีสายสะพายและจะมีสีที่เป็นเอกลักษณ์คือ สีแดง บางทีรู้จักกันในนาม "ถุงแดง" มักจะมีลายดอกไม้และลายรูปทรงเลขาคณิต
2.7 ซิ่นเชียงแสนมีที่มาอย่างไร ทำไมไม่เรียกว่า ซิ่นฝายมูล
ที่ซิ่นเชียงเเสนไม่ถูกเรียกว่าซิ่นฝายมูลนั้น ก็เพราะว่าตั้งแต่เดิมนั้นชาวบ้านก็เรียกซิ่นเชียงแสนมานานตั้งแต่รุ่นปู่ ย่า ตา ทวด มานานแล้้ว จึงไม่เรียกว่าซิ่นฝายมูล
2.8 ซิ่นป้องมีเอกษณ์อย่างไร ทำไมถึงเรียกว่าซิ่นป้อง
ซิ่นป้อง จะมีจุดเด่นต่างจาดซิ่นม่าน คือมีลายเล็กลงและมีจำนวนลายมากกว่า ดูเหมือนเป็นปล้องๆ จึงเรียก "ซิ่นป้อง" ตีนซิ่นนั้นจะมีเชิงแลดูสวยงามอีกแบบ
2.9 ลายดอก หรือ เชิง ผ้าซิ่นบ้านฝายมูลมีชื่อเรียกอะไรบ้าง
ลายดอกจะมีดอกพิกุล ดอกมะหมาย ดอกบัวลอย ส่วนผ้าซิ่นบ้านฝายมูล มีชื่อเรียกว่าผ้าซิ่นม่าน ผ้าซิ่นป้อง ซิ่นเชียงแสน ผ้าซิ่นคำเติบ
2.10 ผ้าปูที่นอน หรือเรียกว่า "ผ้าหลบ" นำไปใช้ประโยชน์อะไรได้บ้าง
ผ้าหลบมีการใช้มานานตั้งแต่สมัยปู่ ย่า ตา ยาย ใช้เป็นผ้าปูที่นอน ปัจจุบันถูกนำมาประยุกต์ใช้เป็นผ้าปูโต๊ะ ผ้าม่าน บางคนนำมาตกแต่งเสื้อผ้า หรือนำมาประดิษฐ์เป็นกระเป๋าถือ กระเป๋าใส่เสื้อผ้าสิ่งของ เครื่องใช้ ฯลฯ
2.11 ประเพณีห่อข้าวดำดิน มีประวัติความเป็นมาอย่างไร ใช้ผ้าทอชนิดไหนสวมใส่
เป็นประเพณีทานสลากของชาวไทยพวน ที่ได้รับการสืบทอดกันมาตั้งแต่อยู่เมืองพวน มีประเพณีการทานที่ไม่เหมือนบ้านอื่นของชาวล้านนา เช่นการล้มวัวล้มความและไม่มีการฮ้ายฮอมในวันห้างดา และวันทานสลาก จะมีแต่เฉพาะครอบครัวของใครของมันทำกันเอง ทำเช่นนี้สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ตั้งแต่บรรพบุรุษ จนถึงปัจจุบัน จะมีการห่อข้าวดำนิล (ดำดิน) ในวันแรม 15 ค่ำ เดือน 10 ของทุกๆ ปี ผ้าทอที่สวมใส่ ผู้หญิงส่วนมากจะสวมใส่เสื้อสีขาวแขนยาว นุ่งซิ่นม่าน ส่วนผู้ชายจะสวมใส่เสื้อหม้อฮ่อม กางเกงสามส่วนสีดำ
2.12 แบบ ลายที่เป็นเอกลักษณ์ของตุงผ้าทอของบ้านฝายมูล
ตุงของบ้านฝายมูลจะมีความยาว 2 เมตร ลวดลายจะมีดอก เช่น ดอกจันทร์ ดอกงอเฉียง เบ็ด และรูปช้าง รูปม้า รูปปราสาท นิยมใช้กันในงานบุญ งานทอดผ้าป่า งานกฐิน เป็นต้น
ตุงผ้าทอของบ้านฝายมูล
2.12 ผ้ายกดอกบ้านฝายมูล
ผ้ายกดอกบ้านฝายมูลจะมีลายดอกพิกูล ดอกมะหวาย ดอกเปาเครือ